Angst als raadgever

"Angst is een slechte raadgever", is een bekend nederlands gezegde en we weten het allemaal, geloven er ook in. Maar ja, "Bij twijfel, niet inhalen" is er ook nog. En ook daar willen we echt wel waarde aan hechten. Dus wat nu te doen?

Veel twijfel wordt juist veroorzaakt of in stand gehouden door angst. Angst voor het nieuwe, het onbekende, voor verandering. "Je weet wat je hebt, en niet wat je krijgt", om er nog maar een algemeenheid in te gooien. Of: "Nooit je oude schoenen wegdoen, voor je nieuwe hebt".

Met andere woorden: blijf bij het oude, totdat je zeker weet wat het nieuwe je brengt.

En daar zit nu de moeilijkheid: je weet nooit wat het nieuwe je brengt, tenzij jij die grote glazen bol hebt, die de toekomst in heldere beelden aan je toont. Dus een risico zul je altijd lopen, wanneer je de status quo wilt veranderen. En risico's, daar houden we niet zo van. We willen graag geloven en erop vertrouwen dat we controle hebben, dat we alles in de hand kunnen houden, dat het leven maakbaar is.

En dus leef je je leven met de handrem erop, al twijfelend en verschillende opties afwegend. En begrijp me niet verkeerd, ik pleit er zeker niet voor om dan maar al je impulsen te volgen zonder enige afweging van de consequenties van je daden. Maar er is een middenweg, en die komt voort uit weer een mooi cliché: "De enige zekerheid die je hebt, is dat je geen zekerheid hebt". 

Geen zekerheid over hoe de toekomst er uit ziet en hoe keuzes precies zullen uitpakken. Maar je hebt wel de zekerheid van je eigen wijsheid. Als je daarop durft te vertrouwen, dan zal angst je niet langer verlammen, maar je hooguit alert houden voor eventuele beren op je weg.

Meer lezen over angst? Kijk dan eens op deze blog!

CITO en/of Levenskunst

De afgelopen weken was er weer veel te doen over de Cito-toets. Of de scores per basisschool openbaar gemaakt moeten worden, bijvoorbeeld. Want daarvan zou men dan de kwaliteit van de betreffende basisschool kunnen afleiden. Of dat zo is, daar zet ik trouwens wel mijn vraagtekens bij, maar dat terzijde.

Ik ben vooral verbaasd over de eenzijdige focus op de cognitieve ontwikkeling van de kinderen. Natuurlijk, het is belangrijk dat kinderen goed leren rekenen, kunnen spellen en teksten kunnen analyseren. Dat zijn zeker belangrijke vaardigheden in het leven.

Maar daarmee ben je er niet. Het leven vergt veel meert dan dat; het leven vraagt ook van je dat je jezelf kent, dat je weet hoe je (juiste) keuzes je maakt, dat je er achterkomt welke waarden en idealen je nastreeft, en hoe je je daar naar kunt gedragen. Kortom: levensvaardigheden, ook wel levenskunst genoemd. Maar die zie je niet terug in een Cito-score en ik vraag me af of je dat überhaupt terugvindt in het curriculum van basisscholen? En hoe zit dat op middelbare scholen?

Ik zou ervoor willen pleiten om levenskunst als vak op te nemen in ons onderwijs, 'onze' jeugd te helpen de levenskunst eigen te maken. Zodat het bijbrengen van kennis hand in hand gaat met het ontwikkelen van het zelf. Een mooie balans.

Piekeren als Puzzel

Laatst las ik een mooie metafoor over piekeren:

Piekeren is alsof je een puzzel van 1000 stukjes uit je hoofd probeert op te lossen i.p.v. op de tafel voor je.

Al die losse puzzelstukjes in je hoofd veroorzaken chaos, onrust, verwarring en stress. Het overzicht is weg en je hebt het gevoel dat je erin verzuipt.

Niemand (een zeldzame idiot savant daargelaten) is in staat zo'n ingewikkelde mentale taak uit te voeren. En toch besteden veel mensen vele uren per dag of slapeloze nacht aan deze onmogelijke opgave: om alle puzzelstukjes al denkend op de goede plek te leggen.

En hoe complex zo'n mentale taak is, des te eenvoudiger is de oplossing. Want hoe gaat een puzzelaar aan tafel te werk? De stukjes worden gesorteerd, eerst op vorm (recht of niet) en daarna op kleur. Bomen bij bomen, zee bij zee, steen bij steen etc. En zo wordt de enorme berg puzzelstukjes teruggebracht tot kleinere, overzichtelijke eenheden.

Zou dat ook zo bij piekeren gaan? Vast wel! Als je alle onderwerpen en situaties waar je zoal op een dag over piekert eens opschrijft en vervolgens bekijkt of en hoe je ze kunt sorteren. Ik weet zeker dat je dan een aantal thema's tegenkomt; een aantal onderwerpen en/of situaties die steeds weer terugkeren. En zo wordt, net als bij een echte puzzel, de enorme berg zorgen teruggebracht tot een kleiner aantal, overzichtelijke uitdagingen.

Ik wens je heel veel succes!

De maakbare maatschappij?

Ieder mens dat wel eens iets heftigs in zijn leven heeft meegemaakt weet dat het niet waar is: de maatschappij is niet maakbaar. Je leven is niet maakbaar, je kunt niet alles in de hand hebben en controleren en krijgen zoals je het hebben wilt.

Toch is er veel in onze maatschappij dat je wel de indruk geeft dat je alles zelf kunt bepalen. Dat legt een hoge druk op ons allemaal en is voor velen ingewikkeld om mee om te gaan. Want de rechtsregels lijken je te beschermen, maar laten je toch ook wel in de steek. Je arbeidsovereenkomst leek zo veilig, maar die wordt toch ontbonden. Je eet en drinkt gezond en toch word je ziek. Je bent lief voor je echtgenoot en toch gaat hij vreemd. Shit happens, roept dan wel een iemand. En ja, shit happens.

Het is vaak een wankel evenwicht: dat tussen de eigen verantwoordelijkheid en het toeval of, zo je wilt, het lot. En als je jezelf en de wereld om je heen beschouwt als een ding dat je eigenhandig kunt veranderen in wat je maar wilt, dan vergis je je. En het feit dat we elkaar maar proberen te verkopen dat het wel het geval is, maakt het er niet beter of makkelijker op. 

Het is namelijk niet zo. Wij kunnen dat niet. Het enige wat je wel kunt doen is opletten, hier en daar iets bijstellen, maar verder zijn we allemaal overgeleverd aan krachten die groter zijn dan wijzelf. Dat is het leven, dat is de kunst.